Alışkanlıklar Nasıl Oluşur ve Onları Değiştirmek Neden Zordur?

Alışkanlıklar Nasıl Oluşur ve Onları Değiştirmek Neden Zordur?

En güzel ve en iyi alışkanlıklarınızı düşünün. Her sabah kahve veya sigara mı içiyorsunuz yoksa kitap okumadan uyumaz mısınız? Alışkanlıklar hayatımız boyunca kazandığımız yinelenen ve koşullanılmış davranışlardır. Bu davranışlar günlük hayatımızda önemli bir yer tutar ve genelde onları değiştirmek zor bir süreçtir. Alışkanlıklar söz konusu olduğunda kendimizi çift kişilikli gibi düşünebiliriz. Doğru olan davranışı bildiğimiz zamanlarda bile alışkanlığımızdan vazgeçmek çok zordur ve bu durum zihnimiz için büyük bir ikilemdir. Peki alışkanlıklarımızdan vazgeçmek neden zordur ve bunu nasıl başarabiliriz?

Amerika’da South California Üniversitesi’nden psikoloji profesörü Dr. Wendy Wood alıştığımız davranışlardan vazgeçmenin zor olduğunu fakat bunu bilim sayesinde başarabileceğimizi söylüyor. Kötü alışkanlıklarımızdan kurtulmak istiyorsak önce beynimizin davranışları nasıl oluşturduğunu ve rutin bir düzene koyduğunu öğrenmemiz gerek.

Alışkanlıklar Ödül Mekanizmasını Etkiliyor

Alışkanlıklar kişi yeni bir şeyler öğrendikten sonra bazal gangliada veya prefrontal korteksin bir bölümünde oluşur. Bu süreç alışkanlık döngüsü adı verilen üç adımda meydana gelir. İlk adımda davranışı rutine dönüştüren bir tetikleyici vardır. Bir sonraki aşamada bu tetikleyicinin varlığı bilinçli yapılan bir davranışı bilinçsizce yapılan alışkanlığa dönüştürür. Örneğin, tırnak yeme alışkanlığında tetikleyici stres unsuru olabilir. Son aşama ise ödüldür. Beynin kendi kendini ödüllendirmeye olan eğilimi davranışı rutin hale getirmede oldukça etkilidir. Yine tırnak yeme alışkanlığını örnek verecek olursak burada ödül rahatlama hissi olabilir.

Bir rutini yaparken beynimiz gittikçe azalan bir şekilde çalışır ve o işi düşünmeden yapabiliriz. Bu işi farkında olmadan yapıyor olmamız o anda dikkatimizi başka bir şeye verebilmemiz açısından kârlı bir durumdur. Profesör Wood’a göre zamanımızın yüzde 40’ında ne yaptığımızı düşünmeden hareket ediyoruz.

Alışkanlıkları Yıkmak İçin Değişim Yaratmak Gerekiyor

Eğer o an ne yaptığımızı düşünmüyorsak kötü alışkanlıklarımızı değiştirmek nasıl mümkün olabilir? Basitçe değişim için fırsat yaratmamız gerekiyor. Yeni bir başlangıç için en etkili yol yaşadığımız çevrede yapacağımız değişiklikler olabilir. Bilim insanlarına göre ortamın değişmesi eski alışkanlıkların yıkılmasını kolaylaştırıyor. Evde ders çalışırken sürekli kahve içme alışkanlığınız varsa bulunduğunuz ortamı değiştirerek, örneğin kütüphanede çalışarak, bu alışkanlığınızı zayıflatabilir, hatta yıkabilirsiniz.

Artık biliyoruz ki kötü alışkanlıklarımızdan vazgeçmek için asla geç değil. Hayatımızda yapacağımız küçük değişiklerle bu süreci aşmanın çok daha kolay hale geldiğini unutmamalıyız.

Hazırlayan: İrem Havle

Kaynaklar

http://www.medicaldaily.com/how-habits-are-formed-and-why-theyre-so-hard-change-298372

https://www.eurekalert.org/pub_releases/2014-08/sfpa-hwf080714.php


Çağlayan Taybaş

İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü, Moleküler Biyoloji ve Genetik mezunuyum. Şu an Johnson & Johnson'a bağlı olarak Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları hastanesinde klinik araştırma koordinatörü olarak çalışıyorum. Ayrıca İstanbul Üniversitesi'nde ekonomi (açık öğretim) okuyorum. Lisans hayatım boyunca laboratuvarın yanında bilim yazarlığı, programlama, ney ve satranç ile uğraştım. Mezun olduktan sonra askere gitmeden önce sinirbilim.org'u kurdum. Şu an iş hayatım çok yoğun olduğu için eskisi gibi yazamıyorum. Yine iyi idare ettiğimizi düşünüyorum. Bana herhangi bir soru sormak isteyen varsa c.taybas@gmail.com'a mail atabilirler.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.