Uyku Düzeni ile Alzheimer Hastalığı Arasında Bir Bağlantı Bulundu

Alzheimer hastalığı birçoğumuzun bildiği veya en azından aşina olduğu bir nörodejeneratif bir hastalıktır. Araştırmacılar demansın bir alt türü olan bu hastalığın nedenlerini ve tedavisini bulmak için onlarca yıldır araştırmalar yürütüyorlar. Son yayınlanan çalışmalardan birinde uyku düzeni ile Alzheimer hastalığı arasında bir bağlantı keşfedildi.

Gece uykunuzun bölünmesi Alzheimer hastalığına yol açmıyor ama genetik olarak risk grubunda olan kişilerin daha sabah erken kalkan insanlar olduğu görüldü. Bazı insanlar geç yatsalar bile sabah erkenden kalkarlar. Alzheimer hastalığına yakalanma ihtimali genetik olarak daha yüksek kişiler daha az uyuyorlar ve uyku sürelerinin azlığı insomninaya yol açmıyor. Sağlıklı bir kişi 6-8 saat uykuya ihtiyaç duyar. Bu sürenin altında uyuyan kişilerde uykusuzluk baş gösterir ve dikkat dağınıklığı gibi belirtiler başlar. Ancak bahsettiğimiz risk grubundaki insanlar az uyumalarına rağmen uykusuzluk çekmiyorlar.

Uykusuzluk Alzheimer Hastalığının Belirtilerinden Biri

Alzheimer hastalığında sıklıkla bildirilen şikayetler depresyon, unutkanlık, ruh hali değişimleri ve uyku sorunlarıdır. Çoğumuzun uyuma düzeni birbirinden farklıdır. İngiltere’de Imperial College London’da çalışan Abbas Dehghan ve ekibi uyku düzenleri ile Alzheimer riski ve depresyon arasında nasıl bir ilişki olduğunu araştırdı.

Farklı uyku düzenleri ile depresyon ve Alzheimer hastalığı arasındaki ilişkiyi ortaya çıkarmak için 21.982 kişinin medikal bilgilerini incelediler. Farklı genetik araştırmalarda yer almış ve Alzheimer teşhisi konmuş 21.982 kişi ile Alzheimer hastası olmayan 41.944 kişinin verileri karşılaştırıldı. Bunun yanında 9.240 major depresyon hastası ile 9.519 depresyon geçmişi olmayan kişilerin medikal bilgileri de karşılaştırmalı incelemeye tabi tutuldu. Bunun yanında 446.118 kişinin daha medikal verileri incelendi ve uyku karakteristikleri ortaya çıkarılmaya çalışıldı.

Genetik Etkenler ve Uyku Düzeni

Alzheimer hastalığı ile genetik etkenler arasındaki bağlantıyı net bir şekilde belirlemek için hastaların otopsilerinde Alzheimer bulguları net bir şekilde saptandı. Alzheimer hastalığına sahip olduğundan emin olunan hastaların genetik yapıları incelendi ve uyku ile ilgili genetik etkenler saptandı. Araştırmacılar Alzheimer hastalığı ile genetik arasında doğrudan bir ilişki olduğunu görmek için Mendel randomizasyonu adı verilen teknik kullandılar. Alzheimer hastalığının temelinde yatan genler ortaya çıktıktan sonra araştırmacılar uyku esnasındaki bölünmelerin Alzheimer hastalığı ile bir ilişkisi olmadığını fark ettiler. Major depresyon ile Alzheimer hastalığı arasında da bir sebep sonuç ilişkisi görülmedi. Ancak uyku süresinin bu rahatsızlıkları etkileyebileceği araştırılıyor.

Hastalıkların çoğunun temelinde genetiğin yattığını biliyoruz. Araştırmacılar ilerleyen günlerde şunu keşfetti:  Alzheimer hastalığında genetik riski iki kat daha fazla olan insanlar kendilerini sabah insanı olarak tanımlayan kişilerdi. Ancak fark sadece %1’di. Genetik yatkınlığı iki kat daha fazla olan kişilerde insomnia riski %1 daha azdı.

Uyku süresinin azlığı ile Alzheimer arasındaki bağlantıyı gösteren araştırmalar bununla bitmiyor. 2016 yılında International Psychogeriatrics dergisinde yayınlanan bir makalede uykusuzluğun Alzheimer hastalığı riskini artırabileceği öne sürülmüştü. Genetik olarak risk altında olsun olmasın uyku sorunları çeken kişilerin Alzheimer hastalığına yakalanma riski artıyor. Ancak burada şöyle bir soru da sorulmalı. Uyku sorunları mı yoksa Alzheimer hastalığı mı önce başlıyor? Araştırmacılar bütün bu çalışmalarda sebep sonuç ilişkisini ortaya çıkarmaya çalışıyor. Hangisi önce başlıyor?

Hazırlayan: Çağlayan Taybaş

Kaynaklar
https://n.neurology.org/content/early/2020/08/19/WNL.0000000000010463
https://medicalxpress.com/news/2016-09-lack-untreated-depression-alzheimer-disease.html

Çağlayan Taybaş

İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü, Moleküler Biyoloji ve Genetik mezunuyum. Şu an MSD'de klinik araştırma asistanı olarak çalışıyorum. Lisans hayatım boyunca laboratuvarın yanında bilim yazarlığı, programlama, ney ve satranç ile uğraştım. Şu an latin danslarına çok ağırlık verdim. Mezun olduktan sonra askere gitmeden önce sinirbilim.org'u kurdum. Şu an iş hayatım çok yoğun olduğu için eskisi gibi yazamıyorum. Yine iyi idare ettiğimizi düşünüyorum. Bana herhangi bir soru sormak isteyen varsa c.taybas@gmail.com'a mail atabilirler.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.