Beta-Glukan Nedir? Bağışıklık Sistemini Nasıl Güçlendirir?

Son zamanlarda adını çok sık duyduğumuz ve gıda takviyeleri arasında C vitamini ile yarışan beta-glukan aslında nedir ve nasıl bir etkiye sahiptir? Beta-glukanlar temelde karbonhidrat yapılı olup, bizlerin birincil ve ikincil savunma sistemini güçlendirici etkiye sahip bir etken maddedir. Bağışıklık sistemi dışında antikanserojen (kanser önleyici), antianjiyogenik (kanserli hücrelerin göç edebilmesi için damar oluşturmasını önleyici) ve antioksidan (toksik maddelerle birleşip onu etkisiz hale getiren madde) özellikleri de vardır.

Vücudumuzda hastalık etkilerine karşı bizleri koruyan bağışıklık sistemi (immün sistem) vardır. İnsan immün sistemi virüs, bakteri, patojen gibi hastalık yapıcı etkenlere karşı üç savunma bariyeri bulundurur. Bu savunma bariyerlerinden ilk ikisi hastalık yapıcı etkenleri birbirinden ayırt edemez (tanıma özelliği yoktur). 

Savunmanın birinci bariyeri deri ve mukoza gibi dış ortamla doğrudan temas eden yapılardan meydana gelirken, ikinci bariyeri fagositoz (hücrenin dış ortamdan hücre zarının kıvrılmasıyla oluşan bir cep ile madde alması) yapabilen bağışıklık sistemi hücrelerinden oluşur (nötrofiller, eozinofiller, makfrofajlar gibi). Bunun dışında ateş ve iltihap savunmanın ikinci bariyerine örnek olarak verilebilir.

Beta-glukan gibi etken maddeler içeren gıda ve gıda takviyeleri savunmanın ikinci hattını uyararak bağışıklık sisteminin güçlenmesini sağlar.

Beta-Glukan Kaynakları

Beta-glukan, bir çeşit çoklu şeker birimidir (polisakkarit). Bütün beta-glukan çeşitleri yapısında B-(1,3) glikozidik bağı (şekerler arasındaki kimyasal bağ) içerir. Genellikle buğday, pirinç, arpa gibi tahıllarda, tüketilen ve tedavi amaçlı kullanılan mantarlarda ve bazı bakterilerde hücre duvarı yapısından elde edilir. Aynı zamanda gıda takviyelerinde etken madde olarak kullanılır bir diğer beta-glukan kaynağı ekmek mayasıdır.

Beta-Glukan Bağışıklık Sistemine Nasıl Etki Eder?

Beta-glukanlar savunmanın ikinci bariyerinde bulunan fagositoz yapabilen hücrelerin ve doğal öldürücü hücrelerin yüzey reseptörleri olan kompleman reseptörlere (CRs) ve toll benzeri reseptörlere (TLRs) bağlanarak bu hücreleri uyarıp bağışıklık sistemini harekete geçirir. Aynı zamanda anti kanserojen (kanser önleyici), anti angiyogenik (Kötü huylu/malign kanserli hücrelerin vücut içi göçünde damar oluşturmalarını engelleyici) ve antioksidan (zehirli maddelerle birleşerek atılmasını sağlayan madde) özellikleri de bulunur. Hava sıcaklığının düşmesi, canlılarda bağışıklık sisteminde bir stres oluşturur. Beta-glukanların oluşan bu stresi azaltma özelliği vardır. Anti kanserojen olarak kanserli hücrelerin metastazını (göçünü) önler veya doğrudan öldürücü etki gösterir. Çeşitli kanser hücre tiplerinde sitotoksik (zehirleyici etki yapabilme) etkiye sahiptir.

Beta-glukanlar Staphylococcus aureus gibi bakterilerin sebep olduğu enfeksiyonlara karşı etkilidir. Bu enfeksiyonlara boğazda meydana gelen iltihap ve akne (sivilce) gibi durumlar örnek verilebilir.

Gıda Takviyesi Olarak Kullanımı

Dünya çapında kapsül, ampul (enjeksiyon formu), süspansiyon (şurup) formlarında piyasaya sunulmuş birçok çeşit beta-glukan mevcuttur. Bunlar içinde bazıları yalnızca beta-glukan içerirken, bazıları C vitamini ile kombine edilmiş şekilde bulunuyor. Ülkemizde yalnızca kapsül formda ekmek mayasından elde edilen beta-glukan satışa sunulmaktadır. Ancak, yine de beta-glukan ve C vitamini gibi temel gıda gereksinimlerimizi doğal besinlerden temin etmek vücut iç dengesi için en iyisi olacaktır.

Günlük Tavsiye Edilen Dozaj ve Yan Etklileri

Hekim kontrolü altında dozaj belirlenmesi faydalı olmakla beraber günlük 10 mg kadar önerilmektedir. Beta-glukanlar hakkında yapılan araştırmalar sonucu insanlarda (hatta memelilerde) bir yan etki saptanmamıştır. Ancak, hamile bireylerin, HIV+ (Human Immunodeficiency Virus-İnsan bağışıklık yetmezlik virüsü) bireylerin, alerjik durumu söz konusu olan bireylerin aile hekimlerine danışmadan kesinlikle kullanmamaları gerekmektedir.

Hazırlayan: Ferhat Osman Daşdemir

Kaynaklar

Abbas AK, Lichtman AH, Pillai S, Cellular and Molecular Immunology, Saunders 2013.

Doan T et al, Lippincott’s Illustrated Reviews: Immunology 2017. Çevirenler; Günnur Deniz, Gaye erten, Yıldız Camcıoğlu, Nobel Tıp Evleri, 2017.

Hacettepe University Journal of Pharmacy, volume 35, number 2, July 2015, pp. 103-105, B-Glukanlar ve İmmün Sistem, Didem Şöhretoğlu, Ayşe Kuruüzüm uz.

Dalia Akramiene, Antalijuss Kondrotos, Janina Didziapetriene, Egidijus Kevelaitis, Effects of B-Glucans On The Immune System, Medicina (Kaunas) 2007;43(8).

Dr. Mehmet Kürşad Keskin, Hematolojik maligniteli hastalarda invaziv fungal enfeksiyonların Erken Tanısında Beta-Glukan testi, Etkinliğinin Araştırılması, uzmanlık tezi, Bursa 2009.


Ferhat Osman Daşdemir

İmmünoloji, nöroimmünoloji, kanser ve moleküler genetik alanlarına ilgi duyuyor ve bu dallarda araştırmalar yapıyorum. Kendimi geliştirmek adına İstanbul Üniversitesi Aziz Sancar Deneysel Tıp Araştırma Enstitüsü İmmünoloji Anabilim dalı altında staj görevi, klinik rutin çalışmalar yaptım, aynı zamanda makale çalışmaları yaptım. Bunun dışında müziğe, eğitim bilimlerine ilgi duyuyorum. Bana sormak istediğiniz herhangi bir şey varsa dasdemirferhat99@gmail.com adresinden ulaşabilirsiniz.

One thought on “Beta-Glukan Nedir? Bağışıklık Sistemini Nasıl Güçlendirir?

  • 26 Nisan 2020 tarihinde, saat 13:57
    Permalink

    Aslında etkisini tam bilmeden kullanmışız bu kadar zaman gerçekten bilgilendirici bi yazı olmuş 🙏🏼

    Yanıtla

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.