Duygular İle İlişkili Yeni Beyin Bölgeleri Tanımlanıyor

Duygular İle İlişkili Yeni Beyin Bölgeleri Tanımlanıyor

Bristol Üniversitesi’ndeki sinirbilim uzmanları hayatta kalmamız için olmazsa olmaz duygusal davranışları belirleyen yeni bir beyin yolağı tanımladılar. Journal of Physiology dergisinde yayınlanan araştırmada merkezi nöral ağları omuriliğe bağlayan ve vücudun korku anında donup kalmasını sağlayan bir dizi nöral bağlantı keşfettiler.

Omurilik ense tarafında bulunan beyin sapından belin alt bölgesine kadar omurga boyunca uzanan nöronlardan oluşan sinir dokusudur. Beyin ve omurilik merkezi sinir sistemini oluşturur. Omuriliğin uzunluğu erkeklerde yaklaşık 45 cm, kadınlarda 43 cm’dir. Kalınlığı da 13 mm’den 6.4 mm’e kadar değişebilmektedir. Omuriliğin en önemli işlevi beyin ve vücut arasındaki sinyal alışverişini gerçekleştirmektir. Omurilik birçok refleksi beyinden bağımsız olarak gerçekleştirebilir. Aynı zamanda hareket kontrolü ve his algısında da çok önemli görevler üstlenir.

Duygular Konusunda Periakuaduktal Giris ve Beyincik Aktif Rol Alıyor

Bu merkezi nöral yolakların işleyişini anlamak panik atak, fobiler gibi temelinde duygusal bozukluklar yatan rahatsızlıkları tedavi etmede önemli bir adım niteliği taşıyor. Ekibin buldukları beyin bölgesi olan “periakuaduktal grisi (PAG)” adlı bölge insan ve hayvanlarda korku anında hemen etkinleşiyor ve donma, yüksek kalp ritmi ve kan basında artışa neden oluyor. Ayrıca bu bölgenin uçma ve kavga etme isteği uyandırdığı da bilinenler arasında.

PAG’dan çıkıp beyinciğin “pyramis” adı verilen çok özelleşmiş bir bölgesine giden beyin yolağı tehlike durumlarında vücudun kaskatı kesilmesine neden oluyor. Yani savaş ya da kaç tepkisi oluşuryor. Aslan, ceylan belgesellerini izlerken ceylanın aslanı fark ettiği anda kafasını kaldırıp aniden donmasına sebep olan davranışın sebebini artık biliyoruz.

Savaş ya da kaç tepkisi, vücudumuzun algılanan saldırı, hasar ya da hayatta kalmamız için tehdit oluşturan “savaşması’’ ya da “kaçması” için hazırlanan ilkel ve doğuştan gelen bir yanıttır. Stres ise karşı karşıya kalacağımız kaynakları bilmediğimiz bir tehdit ile karşılaştığımızda yaşanan biyolojik ve psikolojik bir tepkidir. Yaşadığımız duygular bu biyolojik ve psikolojik olaylardan çok etkilenir.

Savaş ya da Kaç Mekanizması Nasıl İşliyor?

Durum stresli olarak değerlendirilirse, hipotalamus harekete geçer. Beyindeki hipotalamus, stres tepkisinden sorumludur. Stres tepkisi algılandığında hipotalamus; adrenalin, noradrenalin ve kortizol gibi hormonların salınımı için gerekli işlemlere başlamaktadır. Duygular veya farklı bir etkenle bir stres tepkisi tetiklendiğinde, başka iki yapıya sinyaller gönderir. Bu yapılar hipofiz bezi ve böbreküstü bezleridir. Kısa vadeli tepkiler, sempatomedüller yol (SAM) aracılığıyla üretilmektedir. Uzun süreli stres ise, hipotalamik hipofiz-adrenal (HPA) sistem ile düzenlenir.

Hazırlayan: Çağlayan Taybaş

Kaynaklar

  1. http://www.sciencedaily.com/releases/2014/04/140422202313.htm
  2. Stella Koutsikou, Jonathan J. Crook, Emma V. Earl, J. Lianne Leith, Thomas C. Watson, Bridget M. Lumb, Richard Apps.Neural substrates underlying fear-evoked freezing: the periaqueductal grey – cerebellar link. The Journal of Physiology, 2014

Çağlayan Taybaş

İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü, Moleküler Biyoloji ve Genetik mezunuyum. Şu an Johnson & Johnson'a bağlı olarak Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları hastanesinde klinik araştırma koordinatörü olarak çalışıyorum. Ayrıca İstanbul Üniversitesi'nde ekonomi (açık öğretim) okuyorum. Lisans hayatım boyunca laboratuvarın yanında bilim yazarlığı, programlama, ney ve satranç ile uğraştım. Mezun olduktan sonra askere gitmeden önce sinirbilim.org'u kurdum. Şu an iş hayatım çok yoğun olduğu için eskisi gibi yazamıyorum. Yine iyi idare ettiğimizi düşünüyorum. Bana herhangi bir soru sormak isteyen varsa c.taybas@gmail.com'a mail atabilirler.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.