Emzirme Bittikten Sonra Hücreler Kendilerini Yemeye Başlıyor

Emzirme Bittikten Sonra Hücreler Kendilerini Yemeye Başlıyor

Yeni anne olmak pek çok tuhaf ama bir o kadar da harika değişiklikleri beraberinde getirir. Bunlar bazen anneyi rahatsız edebilir. Bu değişimlerin en önemlilerinden biri de şüphesiz memelerin sıradan bir dokuyken 24 saat süt üreten fabrikalara dönüşmesidir. Bebek doğduktan sonra bebeğin beslenmesi ilk 6 ay boyunca sadece anne sütü ile yapılır. İlk 6 ay boyunca bebeğin anne sütü ile beslenmesi son derece gereklidir. 2 yaşına kadar uzayan emzirme süresinde annenin meme hücreleri de sürekli süt üreterek aktif bir şekilde çalışır.

Bir anne bebeğini emzirdikten sonra mevcut süt miktarı azaldığı için en kısa sürede tekrar süt üretilmesi gerekir. Bu geçişlerde meme hücreleri emzirme sonrasında bazı hücresel mekanizmalarını devreye sokarak ölmeye başlarlar. Ancak memeler süt üretmeyi durdurduklarında vücut ölü hücrelere diğer zamanlardaki gibi tepki vermez. Normal koşullarda vücutta bakteri veya ölü kan hücreleri gibi ölmüş hücre yığınları olduğunda fagosit aldı hücreler devreye girer ve ölü hücreleri yiyerek sindirir ve ortalığı temizlerler.

Alveol Adlı Küçük Kesecikler

İngiltere’de Sheffield Üniversitesi’nde çalışan bilim insanlarının yaptığı araştırmalar gösteriyor ki emzirme sonrası ölü hücrelerin temizlenmesi ise daha farklı şekilde oluyor. Bir kadının emzirmesi bittiğinde alveol adlı süt üreten küçük keseleri oluşturan özelleşmiş epitel hücreleri kendi kendilerini yok eder ve enkazı temizler. Hücrelerin kendi kendilerini yok etmeleri sonrasında tekrar hücre bölünmesi ile yeni epitel hücreleri oluşturur. Meme dokusu bu şekilde olağan durumunu devam ettirir. Bilim insanları bu noktada neden ölü hücreleri kolayca kaldırmak için fagositlerin kullanılmadığını merak ediyordu.

Vücutta canlı hücrelerin ölmesi ve enkazın temizlenmesi için pek çok yol vardır. Ölü meme hücrelerinin ve artık sütün ortadan kaldırılması için fagositler kullanılsaydı bu durum anne için rahatsız edici bir hal alırdı. Vücudun bağışıklık sistemi hücreleri sıklıkla ölü veya ölmekte olan hücreleri fagositoz ile yok eder ama hedef malzeme çok büyük ise vücuda zarar verecek düzeyde bir inflamasyon da oluşabilir. İnflamasyonun büyük olması da ağrı ve doku hasarını beraberinde getirebilir.

Ölü Hücreler Temizleniyor

Bu sürecin en az anlaşılan yönlerinden birisi fazla süt ve çok sayıda ölü hücrenin bağışıklık sistemini uyarmadan meme dokusundan nasıl temizlendiğiydi. Araştırma ekibi süt üretiminde ve fagositozda kilit rol oynayan Rac1 proteinini daha öncesinden seçip ayırmışlardı. Bu protein üzerine yoğunlaştılar. Önce Rac1 proteinini sentezleyemeyen fareleri çiftleştirdiler ve yavruları olduğunda anne vücudunda ne olduğunu gözlemlediler.

Rac1 proteini üretemeyen farelerin ilk yavruları hayattaydı ama normalden çok daha küçüktü. Daha sonraki çiftleşmelerden doğan diğer yavrular ise hayatta kalmadılar. Araştırma ekibi ilk gebelikten oluşan ölü hücrelerin ve fazla sütün şiddetli inflamasyona ve şişmeye sebep olarak meme  dokusunu tıkadığını keşfetti. Bu yüzden anne fare yavrularını yeteri kadar süt ile besleyemedi.

İnflamasyon Engellenmeli

Ekip lideri Nasreen Akhtar’ın görüşlerine göre Rac1 proteini olmadığında artık süt ve ölü hücreler süt kronik inflamasyonu tetikliyor ve süt kanallarının şişerek tıkanmasına neden oluyor. Şişen süt kanalları ise yenilenemiyor ve bir sonraki gebelikte süt üretimini gerçekleştiremiyor.

Çalışma Rac1 proteinin ilk defa fagositoz haricinde başka bir olayda da etkin olduğunu gösteriyor. Rac1 meme dokusunda fagositozu kolaylaştırırken aynı zamanda ölü veya ölmekte olan epitel hücrelerinde alveollere daha uzun süre bağlı halde kalmasını sağlıyor. Ölü veya ölmekte olan epitel hücreleri alveolden zamanında ayrılmayınca bağışıklık sistemi hücreleri tarafından değil komşu epitel hücreleri tarafından yeniyor ve inflamasyon bu şekilde önleniyor. Rac1 proteinin çift yönlü çalışması sayesinde bağışıklık sistemi görevini yerine getiriyor. Ölü hücreler bağışıklık sistemini uyarıp inflamasyon yaratmadan ortadan kaldırılıyor.

Hazırlayan: Çağlayan Taybaş

Kaynaklar
  1. http://www.sciencealert.com/women-s-breasts-start-to-eat-themselves-once-they-re-done-breastfeeding
  2. https://www.newscientist.com/article/2107529-your-boobs-start-to-eat-themselves-after-breastfeeding-is-over/
  3. http://www.cell.com/developmental-cell/abstract/S1534-5807(16)30580-9

Çağlayan Taybaş

İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü, Moleküler Biyoloji ve Genetik mezunuyum. Şu an Johnson & Johnson'a bağlı olarak Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları hastanesinde klinik araştırma koordinatörü olarak çalışıyorum. Ayrıca İstanbul Üniversitesi'nde ekonomi (açık öğretim) okuyorum. Lisans hayatım boyunca laboratuvarın yanında bilim yazarlığı, programlama, ney ve satranç ile uğraştım. Mezun olduktan sonra askere gitmeden önce sinirbilim.org'u kurdum. Şu an iş hayatım çok yoğun olduğu için eskisi gibi yazamıyorum. Yine iyi idare ettiğimizi düşünüyorum. Bana herhangi bir soru sormak isteyen varsa c.taybas@gmail.com'a mail atabilirler.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.