Histerektomi Hafıza Sorunlarına Yol Açabilir

Histerektomi Hafıza Sorunlarına Yol Açabilir

Bir yeriniz acısa, bir ihtiyacınız olsa hemen anne dersiniz. Size en yakın kişi her zaman anneniz olmuştur. Anne ile çocuk arasındaki ilişki rahimde başlar ve hayat boyu devam eder. Kadınlar bir erkekten aldığı spermi büyüterek neslin devamını sağladıkları için birçok kültürde kutsaldır. Bu kutsiyet cennet anaların ayakları altındadır gibi sözlerle ifade edilir. Kadın doğurganlığının temel unsuru ise uterustur. Cinsel birleşme sonrasında fallop tüpünde döllenme gerçekleştikten sonra yeni oluşan hücre, anne rahmine yani uterusa intikal eder.

Bazı kadın hastalıkları, kanser gibi sağlık sorunları ortaya çıktığında doktorlar uterusun alınmasına karar verebilir. Amerika’da 60 yaşına gelene kadar her 3 kadından birinin uterusu histerektomi adı verilen cerrahi işlem ile alınıyor. Histerektomi yaygın uygulanan cerrahi bir işlemdir. Doğal menopozdan önce uygulanırsa hastanın cerrahi işlem ile normalden daha erken bir yaşta menopoza girmesine neden olabilir. Şimdiye kadar ciddi bir zararının olduğu bilinmiyordu. Amerika’da Arizona Devlet Üniversitesi’nde yapılan bir çalışma histerektomi yapılan farelerde hafıza sorunları ortaya çıktığını gösterdi.

Histerektomi Nedir?

Fareler üstünde yapılan çalışmanın ayrıntılarına inmeden önce histerektomi nedir, neden yapılır öğrenelim. Histerektomi bir kadının uterusunu almak için yapılan cerrahi işlemdir. Birçok sebepten ötürü yapılabilir. Bunların en başında kanser ve endometriosis gelir. Anormal vajinal kanama, uterusun kalınlaşması, uterusun normal konumundan vajinal kanala doğru kayması da cerrahi müdahale gerektirebilir.

Histerektominin farklı türleri vardır. Hastanın sağlık durumuna göre uterusun hepsi veya sadece bir bölümü alınabilir. Uterus alınırken yumurtalıkların da alınıp alınmayacağı çok önemlidir. Subtotal histerektomide hastanın uterusunun hepsi alınmaz sadece belirli bir kısmı çıkartılır. Total histerektomide ise tüm uterus ve serviks çıkarılır. Radikal histerektomide tüm uterusla birlikte uterusun kenarlarındaki dokular, serviks ve vajinanın en üst kısmı da alınır.

Histerektomi Uterus Beyin İlişkisini Bozuyor

Arizona Devlet Üniversitesi’nde psikoloji bölümünde çalışan araştırmacılar farelerin yumurtalıklarına dokunmadan sadece uteruslarını aldılar. Histerektomi uygulanan fareler bir zaman sonra yönlerini bulmakta daha çok zorlanmaya başladılar. Farelerin labirentlere konduğu veya su dolu havuza bırakıldığı testleri belki görmüşsünüz. Deneyler farelerin konumsal hafıza performanslarını ölçmeye yönelik olarak bu tür ortamlarda yapıldı. 6 Aralık’ta Endocrinology dergisinde yayınlanan makaleye göre doğal menopozdan önce uterusun alınması bazı bilişsel işlevleri bozabiliyor.

Endokrinoloji kitaplarında uterusun fetüsü koruma ve besleme dışında herhangi bir görevinin olmadığı yazar. Uterusun faaliyetleri hep üreme çerçevesinde sınırlandırılır. Ancak hayvanlarda ve insanlarda yapılan araştırmalar bunun böyle olmayabileceğine işaret ediyor. Üreme sisteminin doğru bir şekilde çalışması için yumurtalıklar ve uterus karşılıklı iletişim halindedir. Yumurtalıklar salgıladığı hormonlar ile beyin ve vücut metabolizmasını doğrudan etkiler. Otonom sinir sistemi aracılığı ile uterus ve beyin arasında iletişim kurulabilir. Bu iletişim henüz çok iyi anlaşılamadı. Bilişsel işlevleri nasıl etkilediği ve bedenin yaşı ilerledikçe nasıl değiştiği bilinmiyor.

Uterus ile Beyin Arasındaki İlişki

Doğal menopozdan önce histerektomi olan ama yumurtalıkları alınmayan hastalarda demans riskinin daha yüksek olabileceği biliniyordu. Bununla ilgili yapılmış bazı araştırmalar var. Prof. Dr. Heather Bimonte-Nelson bu bulgudan yola çıkarak uterusun tek başına beyin işlevlerini etkileyip etkilemediğini görmek istedi. Eğer önceki sonuçlar doğrulanırsa menopozdan önce uterusu almanın beyin için potansiyel bir tehlike oluşturup oluşturmayacağını bileceğiz. Sorunu önceden tahmin etmek gerekli önlemleri almamızı da kolaylaştıracak. Dahası, uterus ile beyin arasındaki iletişimin yapısını daha iyi anlayacağız.

Araştırma ekibi dişi farelerde yumurtalık ve uterusun öğrenme ve hafıza üzerindeki rolünü araştırdılar. Fareler menopozun hangi işlemle yapıldığına bağlı olarak 4 farklı gruba ayrıldı. İlk gruptaki farelerin yumurtalıkları alınmazken sadece uterusları alındı. İkinci grupta uterusa dokunulmadı ama yumurtalıklar alındı. Üçüncü grupta hem yumurtalıklar hem de uterus alındı. Son grup ise kontrol grubu olarak seçildi ve hiçbir organa dokunulmadı.

  1. Grup – Sadece uterus alındı.
  2. Grup – Sadece yumurtalıklar alındı.
  3. Grup – Hem yumurtalık hem uterus alındı.
  4. Grup – Hiçbir organ alınmadı.

Fareler Labirentte Yollarını Hatırlamaya Çalıştılar

Ameliyattan 6 hafta sonra araştırmacılar bütün farelere su dolu bir labirentte yollarını nasıl bulacakları öğretildi. Bütün fareler yolu nasıl bulacağını öğrendi ama bunu ne kadar iyi hatırlayacaklarını bilmiyoruz. Tüm fareler gerekli becerileri öğrendikten sonra su dolu bir labirente konduklarında yollarını hafızalarının ne kadar iyi çalıştığı ölçüldü. Ekip bilişsel becerilerin yanında üreme organlarının durumunu ve hormon salınımını da kontrol etti.

Hafıza testini yapmak için fareler su dolu bir havuza kondu. Havuzun ortasındaki daire şeklindeki merkezden dışarıya doğru 8 kol çıkıyordu. Güneş gibi görünen bir labirente bırakılan fareler havuzdan çıkmak için su altındaki gizli platformu bulmak zorundaydı. Deneyin başında farelerin bulması için 4 platform yerleştirildi. Fare ilk platformu bulduktan sonra günün geri kalanında o platform çıkarılıyordu. Bütün platformlar bulunana kadar deney tekrarlanıyordu. Böylece fareler sürekli önceki platformların yerlerini hatırlamak zorundakalıyordu.

Sadece Histerektomi Olan Farelerde Sorun Var

Araştırmacılar iki platformun alınıp farelerin iki platform bulmak zorunda olduğu durumlarda histerektomi olup sadece uterusu alınan farelerin hatırlamayı başaramadığını gördüler. 8 kolun 4’ünde platform varken yönünü bulabilen fareler iki platform kaldığında ikisinin yerini hatırlamakta çok zorluk çektiler. Sadece uterusu alınan farelerin hatırlamakta zorluk yaşamasıekibin aklına bazı sorular getirdi. Uterus ile hafıza arasında nasıl bir ilişki vardı?

Diğer gruplardaki farelerin hafızalarında herhangi bir aksaklık görülmüyordu. Sadece yumurtalıkları alınan fareler ile hiçbir organına dokunulmayan fareler arasında bir farklılık çıkmadı. İşin garibi hem yumurtalığı hem de uterusu alınan farelerde de kontrol grubuna benzer sonuçlar görüldü. Çalışmanın yürütücüsü Stephanie Koebele’ye göre sadece uterusun alınması bellek üstünde olumsuz bir etki yaratıyor. Yumurtalıkların uterus ile beraber alınması bu olumsuz etkiyi nasıl bertaraf ediyor bilmiyoruz.

Histerektomi Hormonları Nasıl Etkiliyor?

Çalışmanın sonunda araştırmacılar tüm farelerin yumurtalıklarını şekil, büyüklük ve yapı bakımından incelediler. Sadece uterusu alınan farelerin yumurtalıkları kontrol grubundaki farelerin yumurtalıklarından farklı değildi. Uterusun alınması yumurtalıkları etkilemiş gibi görünmüyordu.

Yumurtalıklarda bir sorun yoktu. Eş zamanlı olarak kandaki hormon seviyeleri de ölçüldü. Progesteron, östrojen, folikül uyarıcı hormon (FSH), lüteinleştirici hormon gibi pek çok molekül incelendi. Hormonlar belirli bezlerde ve organlardan salgılanan çeşitli organ ve sistemleri etkileyen kimyasal moleküllerdir. Histerektomi olan farelerdeki yumurtalıkların yapısı kontrol grubuna çok benzemesine rağmen hormon seviyeleri aynı değildi. Uterusun alınması hormonlarda bir değişikliğe neden olmuştu. Hormon miktarlarındaki bu değişimin farelerin hafıza mekanizmasını etkilediği ve çeşitli sağlık sorunlarına yol açabileceği düşünülüyor. Eğer uterusun alınmasının sonuçları ve hormonları nasıl etkilediği daha iyi bilinirse bu hasarı onarabilir ve herhangi bir rahatsızlık oluşmadan önlem alabiliriz.

Hazırlayan: Çağlayan Taybaş

Kaynaklar

https://www.webmd.com/women/guide/hysterectomy

https://neurosciencenews.com/memory-hysterectomy-10313/


Çağlayan Taybaş

İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü, Moleküler Biyoloji ve Genetik mezunuyum. Şu an Johnson & Johnson'a bağlı olarak Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları hastanesinde klinik araştırma koordinatörü olarak çalışıyorum. Ayrıca İstanbul Üniversitesi'nde ekonomi (açık öğretim) okuyorum. Lisans hayatım boyunca laboratuvarın yanında bilim yazarlığı, programlama, ney ve satranç ile uğraştım. Mezun olduktan sonra askere gitmeden önce sinirbilim.org'u kurdum. Şu an iş hayatım çok yoğun olduğu için eskisi gibi yazamıyorum. Yine iyi idare ettiğimizi düşünüyorum. Bana herhangi bir soru sormak isteyen varsa c.taybas@gmail.com'a mail atabilirler.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.