Nöropsikolojik Değerlendirme nedir?

Nöropsikolojik Değerlendirme

Hepimiz gündelik yaşamda zaman zaman bazı bilişsel alanlarda zorlandığımızı hissederiz. Bazen dikkatiniz çabuk dağılır, bazen belleğinize çok güvenemezsiniz bazen de kelimeler dilinizin ucuna gelir ama bir türlü söyleyemezsiniz. İşte bütün bu durumların sebebi nörolojik veya psikiyatrik bir bozukluk olabilir. Peki size neredeyse bütün bilişsel işlevlerimizi değerlendiren yöntemler olduğunu söylesem? Bu yazıda bu işlevleri değerlendiren ve Nöropsikolojik Değerlendirme olarak adlandırılan bir muayene yönteminden bahsedeceğim.

Nöropsikolojik Değerlendirme nedir?

Nöropsikolojik değerlendirme, beyin-davranış ilişkisi temeline dayanan nöropsikolojik testlerle gerçekleştirilen, nörolojide yardımcı muayene yöntemlerinden birisidir. Nöropsikolojik değerlendirmede kişinin o andaki zihinsel durumu ve bilişsel işlevleri değerlendirilir.

Nöropsikolojik Değerlendirme ne zaman ve hangi amaçla istenilir?

Nöropsikolojik testler beyin görüntülemeye katkı sağlarlar. Bazı durumlarda beyin görüntüleme tek başına yetersiz olabilir. Özellikle damarsal olaylarda beynin neresinde bir bozukluk olduğunun aydınlatılması için istenebilir.

Nöropsikolojik değerlendirme temel olarak şu amaçlar için istenebilir:

1) Ayırt edici tanı amacıyla,

2) Hastalığın ve tedavinin gidişinin izlenmesi amacıyla,

3) Cerrahi girişimin planlanması amacıyla,

4) Rehabilitasyonun planlanması amacıyla ve

5) Araştırma yapmak amacıyla.

Nöropsikolojik değerlendirme yaparken nelere dikkat edilir?

 1) Hastanın konfüzyonda olmadığından kesinlikle emin olmak gerekir. Akut bir konfüzyon durumu söz konusu ise kesinlikle nöropsikolojik değerlendirme yapılmaz.

2) Hastanın “best perform”unu ortaya çıkartacak şekilde değerlendirme yapmak gerekir. Hastayı korkutmamak, sindirmemek gerekir. Hastayla sohbet etmek “hı hı, güzel, fena gitmiyorsunuz” demek, onu destekleyici olmak, gözünün içine bakmak ve anksiyetesini yatıştırıcı bir tavır içinde olmak gerekir.

3) Genel normalin ötesinde kişisel normal olduğunu da aklımızdan çıkarmamamız gerekir. Örneğin doktora mezunu birisi (bir testin 40-50 arası normalken) testten 42 alıyorsa hemen normal dememek gerekir. Bunun için iyi bir sosyal anamnez almak önemlidir. Kişiyi iyi tanıyan birisinden yardım alarak da doğru bir değerlendirme yapabiliriz.

4) Testlerden alınan puan ne kadar önemliyse, hastanın o testlerle nasıl başa çıktığını gözlemlemek de o kadar önemlidir. Çünkü bir testi başarıyla bitirmenin birden fazla yolu vardır. Bazı bilişsel işlevler çok iyi olabilir ancak bazıları da aynı ölçüde kötü olabilir. Bu yüzden gözlemleme çok önemlidir. Örneğin görsel belleği kötü olan ama bunu sözelleştirerek görsel belleğini telafi eden birisi için (testten iyi puan almış olmasına rağmen) görsel belleği çok iyi diyemeyiz. Ayrıca hastanın ilerleyişini takip edebilmek amacıyla basit testler uygulayıp bunları kaydetmek önemlidir. Örneğin bir hasta 10’dan geriye 10 saniyede sayarken, 1 yıl sonra aynı görevi 20 saniyede yerine getirebiliyorsa dikkatinde bozulma var demektir.

Nöropsikolojik değerlendirmede kişinin, beynin beş büyük şebekesi olan;

1) yönetici/yürütücü işlevleri,

2) belleği,

3) dil işlevleri,

4) mekan oryantasyonu ve yapılandırması ve

5) karmaşık görsel algıları değerlendirilmektedir.

Bu şebekeleri değerlendirmede kullanılan nöropsikolojik testlerin büyük çoğunluğunun Türkiye’de geçerlik – güvenirlik çalışmaları mevcuttur ve kliniklerde kullanılmaktadır.

Hazırlayan: Ulaş Ay

Kaynaklar:

  1. Öktem, Ö. (1994). Nöropsikolojik Testler ve Nöropsikolojik Değerlendirme. Türk Psikoloji Dergisi. 9 (33), 33-44.
  2. Lezak, M.D. (1995). Neuropsychological Assessment. (Third ed.). Oxford University Press.
  3. Tanrıdağ, O. (2015). Davranış Nörolojisi. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri.
Nöropsikolojik Değerlendirme nedir?
Yazıyı beğendiyseniz 5 yıldız verebilir misiniz?

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.