Ritalin Gibi Uyarıcı İlaçları Alırken 2 Defa Düşünün!

Ritalin Gibi Uyarıcı İlaçları Alırken İki Defa Düşünün

Üniversitenin en yoğun dönemindesiniz. Bir yandan final sınavları, bir yandan projeler ve ödevler sıkıştırıyor ve zaman yetmiyor. İstediğiniz verimde çalışamıyorum diye şikayet ederken bir arkadaşınız bir ilaçtan bahsediyor. Adı Ritalin, bir tane içtiğinizde 6 saat aralıksız ders çalıştırdığını söylüyor. En çok ihtiyacınız olduğu anda Hızır gibi yardımınıza yetişecek bir ilaç. Ritalin gibi uyarıcı ilaçlar gerçekten çok etkilidir ama bu ilaçların yan etkileri ve vücuda uzun vadede verdiği zararlar da hafife alınacak gibi değildir.

Ritalin, Concerta gibi psikoaktif ilaçlar aslında dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) yaşayan kişilere yazılan kırmızı reçeteli ilaçlardır. Öğrenciler sınav zamanları bunları bir şekilde temin edip ders çalışmak, odaklanmayı artırmak ve yaratıcılığı geliştirmek için kullanır. “Çalışma ilacı” (study drug) olarak da adlandırılan bu ilaçların doktor gözetiminde olmadan kullanılması çok tehlikeli ve yasadışıdır. Araştırmalar tüm bu risklere rağmen her 5 öğrenciden 1’inin sınav dönemlerinde bu haplara yöneldiğini gösteriyor.

Ritalin Beyne Ne Yapıyor?

Wisconsin Üniversitesi’ndeki araştırmacılar onlarca yıldır üstünde araştırma yapılan Ritalin dosyasını açtı ve enine boyuna çalıştı. Çalışmalardan elde edilen bulgular doğru miktarda ritalinin prefrontal korteksteki nöronların işlevlerini düzenlediğini ve daha iyi çalışmasını sağladığını gösteriyor. Prefrontal korteks dikkat, karar verme, odaklanma ve bellek ile ilgili olan beyin bölgesidir. Çalışma ilaçlarının bu bölgeyi hedef alması aslında hiç de şaşırtıcı değil.

Kırmızı reçeteyle satılan bu çalışma ilaçlarının en büyük sorunu bağımlılık yapması ve ciddi yan etkilere neden olmasıdır. Bu etkilerden kaçınmak için doktor kontrolünde ritalinin çok düşük dozlarda kullanılması gerekir. Az miktarlarda kullanıldığında çalışmalar ritalinin beynin bağımlılık ve uyarılma merkezini uyarmadığını gösteriyor. Tabii bu kadar düşük dozda ilacın uyarıcı özelliği de ortaya çıkmıyor. Bu da kullanan kişiler için istenen bir durum değil.

İlacın etkisini gerçekten hissetmek için kullanıcılar kimi zaman farkında olmadan aşırı doza kaçabiliyor. İşte bu noktada ilacın etken maddelerinin yan etkileri kendini göstermeye başlıyor. Bilişsel işlevlerin zayıflaması, beyindeki nörotransmitter dengesinin bozulmasıyla başlayan süreç beyinden çıkıp kalp çarpıntısına kadar uzuyor.

Doz Çok Önemli

Farelere Ritalin vererek beyin üzerindeki etkisini inceleyen bir çalışmada ekip farelerin beynine elektrotlar yerleştirdi ve nöronların faaliyetini gözlemledi. Farelere az miktarda, terapötik dozda Ritalin verildiğinde hipokampüslerinin ve prefrontal kortekslerinin daha iyi çalıştığı ve nöronların faaliyetinin arttığı gözlendi. Diğer taraftan, daha yüksek dozlarda nöronlar çalışmayı tamamen durdurdu ve gelen sinyallere tepki vermemeye başladı. Sitemize gelen bir mailde bir Ritalin kullanıcısı şunları söylüyordu: “Odaklanmam artıyor ama anlama kabiliyetim düşüyor, duygularım baskılanıyor, robot gibi hissediyorum”.

DEHB hastalarında kullanılan terapötik dozdaki Ritalin gerçekten işe yarıyor çünkü beynin dürtü kontrolünü artırarak işlevini düzenliyor. Nöronların davranışsal sinyallere olan tepkileri iyileşiyor ve bellek, biliş ve dikkat süreçlerinde önemli gelişmeler gözleniyor. Tüm bunlar doktorun önerdiği dozlarda gerçekleşiyor. Öğrenciler ise genellikle yüksek dozlarda ilaç kullanımına gittikleri için bilişsel işlevlerinde hasarlar meydana geliyor ve prefrontal korteksteki nöronlar hatalı çalışıyor.

2011 yılında Amerika’da yapılan bir ankette yaşları 18 ila 25 arasında değişen üniversite öğrencilerinin %5’i Adderall ve Ritalin gibi psikoterapötik ilaçlar kullandıklarını söylemişlerdir. Yüzde 5 ilk başta gözünüze küçük gibi görünebilir ancak bu sayı kokain kullanımından daha büyük bir sayıdır. 50,000 kişinin okuduğu bir üniversitede 2,500 kişi Ritalin kullanıyor.

Artılar mı Daha Çok Eksiler mi?

Metilfenidat gibi uyarıcı etken maddeler içeren çalışma ilaçları öğrenciler için tasarlanmadı. Bu ilaçlar DEHB hastaları ve dikkat eksikliği çeken kişilere yardım etmek için üretildi. DEHB hastalarının beyinlerinde yeterince dopamin olmadığı düşünüldüğü için bu ilaçlar mezolimbik ödül yolunu hedef alacak ve dopamin üretimini artıracak şekilde üretildi. Sağlıklı insanlarda dopamin yeterince salgılandığından bu kişilerin Ritalin kullanması onlarda bir yandan coşku, öfori diğer yandan huzursuzluk görülmesine neden olabilir. Yine dopamin artışına bağlı olarak iştahsızlık da görülebilir.

Psikoaktif ilaçların tek başlarına bilinçsiz kullanımı bile tehlikeliyken bazen öğrenciler bunları alkol ve diğer ilaçlarla beraber kullanıyor. Böyle durumlarda tehlikenin boyutu bir kat daha artıyor. Ders çalışmak için sınav haftalarında düzenli Ritalin kullanan kişiler ilacı bıraktıklarında neye uğradıklarını şaşırıyor. Beyin kimyası ve dopamin salgılama sistemi bozulduğu için vücut aşırı bir bitkinlik hali ve depresyon yaşayabiliyor.

Ritalin Birçok Beyin Bölgesine Müdahale Ediyor

Odaklanmayı artırmak için Ritalin pek çok beyin bölgesine ve kimyasal moleküle müdahale ediyor ve kısa süreli olumsuz etkilere de yol açıyor. Bunların başlıcaları tansiyonun yükselmesi, nabzın hızlanması, sinirlilik ve uykusuzluktur. İlaçlar sadece bir defa kullanılsa bile bu yan etkilerin görülme riski yüksektir.

Yan etkiler henüz bitmedi, çok daha kötüleri var! Adderal üstündeki araştırmalar bu ilacın halüsinasyonlara, dürtüsel davranışlara, paranoyaya ve huzursuzluğa neden olabileceğini gösteriyor. Yan etkilerin listesi daha çok uzun ama hepsini buraya yazmamız mümkün değil. Öğrenciler bu ilaçları kullandıkları zaman akla ilk gelen yan etkiler olmuyor. “Yarınki final sınavında bana ne yardım edebilir?”

Ritalin Bağımlılık Yapabilir

Hadi 10 günlük bir final dönemini atlattık diyelim. Ritalin, kahve ve iyi beslenmeyle istediğimiz notları aldık ama ya sonra. Ritalini bırakınca her şey bitiyor mu? Uzun vadeli (yan) etkilere de bir göz atalım. İlk sırayı bağımlılık alıyor. Yukarıda ritalinin dopamin üretimini artırdığını söylemiştik. Dopamin daha fazla haz duymak demek. Bütün uyuşturucu ve keyif verici maddeler mezolimbik ödül yolunun merkezindeki akkumbens çekirdeğini ve ventral tegmental alanı hedef alır. Psikoaktif ilaçlar da burayı uyararak sizin keyifli hissetmenize neden olurken, aynı zamanda sizi kendilerine bağımlı hale getirebilirler.

Çalışma ilaçlarının en büyük zararlarından birisi de antidepresanlarla birlikte kullanıldığında ortaya çıkar. Araştırmalar antidepresanlar birlikte kullanıldığında bu uyarıcı maddelerin anksiyeteye, depresyona, yeme bozukluklarına hatta ölüme bile neden olabileceğini gösteriyor. İlaçların hangi dozları terapötik dozdur; bunları yazmamayı tercih ediyoruz. Çünkü okuyucu bizi referans alarak kendi metabolizmasına uygun olmayan miktarlarda ilaç alarak kendine zarar verebilir. Bu tür ilaçları kullanmanın tek bir güvenli yolu vardır: Doktorunuza danışmak. Ancak şunu belirtmekte yarar var; 20 mg’dan fazla alıyorsanız yüksek dozda Ritalin tüketiyorsunuz demektir.

Hazırlayan: Çağlayan Taybaş

Kaynaklar

http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/medicating/drugs/diller.html

http://news.wisc.edu/study-uncovers-how-ritalin-works-in-brain-to-boost-cognition-focus-attention/

http://www.huffingtonpost.com/her-campus/dangers-of-study-drugs_b_2978867.html

Sinirbilim Bültenine Üye Olun – Hiçbir Bilgiyi Kaçırmayın

* indicates required

Ritalin Gibi Uyarıcı İlaçları Alırken 2 Defa Düşünün!
4.5 (90%) 4 votes

Çağlayan Taybaş

İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü, Moleküler Biyoloji ve Genetik mezunuyum. Şu an Johnson & Johnson'a bağlı olarak Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları hastanesinde klinik araştırma koordinatörü olarak çalışıyorum. Ayrıca İstanbul Üniversitesi'nde ekonomi (açık öğretim) okuyorum. Lisans hayatım boyunca laboratuvarın yanında bilim yazarlığı, programlama, ney ve satranç ile uğraştım. Mezun olduktan sonra askere gitmeden önce sinirbilim.org'u kurdum. Şu an iş hayatım çok yoğun olduğu için eskisi gibi yazamıyorum. Yine iyi idare ettiğimizi düşünüyorum. Bana herhangi bir soru sormak isteyen varsa c.taybas@gmail.com'a mail atabilirler.

Ritalin Gibi Uyarıcı İlaçları Alırken 2 Defa Düşünün!” için 15 yorum

  • 18 Ekim 2017 tarihinde, saat 18:46
    Permalink

    bende yüksek derecede hiperaktivite var gerçekten anlama kabiliyetini kullandığınız sürece azaltır fakat yerinde durabilmenizi sağlar ilaçı bırakınca geri düzeliyor kalp çarpıntısı kas seğirmeside yapar tehlikeli bir ilaçtır burundan çekenler var onlarda zararlı etkiler daha çok olur
    ama yinede çok iyi ilaçtır hayat kurtarır

    Yanıtla
  • 12 Aralık 2017 tarihinde, saat 02:02
    Permalink

    Yani, tabii ki kırmızı reçeteli ilaç sonuçta; hem kardiyovasküler sisteme hem merkezi sinir sistemine zararları var. Ama doktor kontrolünde bir-iki ay kullanırsanız çok büyük ihtimalle tek yan etki olarak baş ağrısı çekersiniz. Yani anlatıldığı kadar katastrofik yan etkileri olan bir ilaç değil ama çok etkili bir ilaç da değil bence. İstiyorsanız internetten ingilizce aratın bulun ‘methylphenidate hcl’ ile yapılan klinik deneylerin sonuçlarını, inceleyin kendiniz karar verin. Bir de Ritalin, DEHB tanısı ile reçete edilir genelde ama bu rahatsızlığın asıl ilacı Concerta’dır. Bu iki ilacın etken maddeleri aynı ama Concerta salınımlı tablet oldüğu için sabah alıyorsunuz akşama kadar genel bir dikkatlilik hali sağlıyor, ritalin ise bir nevi doping misali aldın 4 saat etkili sonra fos. Karaciğeriniz temizliyor kalıntılarını. Yine de öyle şeker gibi bi alıyım bi almayayım yapmamak lazım. Depresyona sevk eder direkt, beyninizin kimyasını etkiliyor en nihayetinde.

    Yanıtla
  • 12 Aralık 2017 tarihinde, saat 02:20
    Permalink

    Bir de yazar arkadaşı yalanlamak gibi olmasın ama, onun bahsettiği ‘nucleus accumbens’ beynin haz merkezi olarak geçer ve beynin her tarafına dopamin pompalar. Metilfenidat içerikli ilaçlar ise genellikle yalnızca frontal lobu uyararak bu tarz haz merkezlerini baskılamakla görevlidir ki siz bir kez dersin başına oturunca çevresel uyaranlar tarafından çabucak etkilenmeyin. Bir de 20 mg ritalin çocuk DEHB hastaları için önerilen doz olmakla birlikte kesinlikle yüksek bir doz değildir. Bunu da zaten prospektüse bakarak siz de anlayabilirsiniz. Genellikle yetişkin dozları günde 40mg ila 60mg arasında değişir. Yine de bu dozların DEHB hastaları için olduğunu unutmamak gerekiyor. Sağlıklı bir birey için 15mg da yüksek doz olarak kabul edilebilir. Ayrıca doktor kontrolü olmadan tüketmek kesinlikle sıkıntılı bir mevzu, çünkü başlangıç dozları ve artış miktarları bireylerin metabolizmalarına ve doktorun teşhisinin ekseriyetine bakılarak belirlenir. Kısaca siz bi psikiyatriste gitmeden almayın abi ilacı. Zaten devlet hastanelerinin adı çıktı dokuza inmez sekize, eğer ufaktan belirtileriniz bile varsa yazarlar büyük ihtimal. Ne diye kendinizi tehlikeye atasınız ki?

    Yanıtla
    • 12 Aralık 2017 tarihinde, saat 14:27
      Permalink

      Dopamin, akkumbens çekirdeğinde üretilmez. VTA ve substantia nigra bölgelerinde üretilir ve buradan dağıtılır.

      Yanıtla
      • 28 Mart 2018 tarihinde, saat 01:19
        Permalink

        dostum boşver öyle inatlaşsın cehalet bulaşıcıdır pek sokulmamak gerek 🙂

        Yanıtla
  • 12 Ocak 2018 tarihinde, saat 01:34
    Permalink

    Ritalin hacker arkadasimin kulandigi bi ilac baya yardimci oluyo uyku duzeni falan birakmiyo ama final de iyi bi ilac bence

    Yanıtla
  • 6 Eylül 2018 tarihinde, saat 18:30
    Permalink

    kilo vermek için buna dadanan gençler var etrafta. satışı kısıtlı olmasına rağmen nasıl bu kadar kolay ulaşılabiliyor anlamak mümkün değil.

    Yanıtla
  • 12 Eylül 2018 tarihinde, saat 18:18
    Permalink

    Ben de 10 yıldır kullanıyorum.karmasik psikiyatrik tedavimi ritalinle taclandirip timarhanelerden beni kurtarıp hayatın içine karıştırdılar.cok işe yaradı iş güç sahibi oldum.ama geldiğim nokta tadında bırakmak gerektigi hastaligimin depresif tarafı çok direncliydi son seçenek olarak kullanıldı ve iş gördü.ama şu günlerde vücudum çeşitli sinyaller veriyor kardiyolojik sorunlar baş göstermeye başladı kas iskelet sisteminde sorunlar diyabet vs…ben eski be değilim ritalin beni ziraat köprüsünde sırtına alıp geçirdi artık veda vakti her güzel şeyin bir sonu var maalesef

    Yanıtla
  • 26 Ekim 2018 tarihinde, saat 00:59
    Permalink

    burda nedemek istiyorsunuz benim kizim da ritalin kullanacak doktoru verdi organlara zararmi veriyo anlamadim

    Yanıtla
    • 26 Ekim 2018 tarihinde, saat 16:09
      Permalink

      Yorum yazmadan önce makaleyi okusaydınız keşke

      Yanıtla
  • 9 Ocak 2019 tarihinde, saat 20:08
    Permalink

    3. sınıf hemşirelik öğrencisiyim ve 1 yıldır majör depresyon tedavisi görüyorum. Psikiyatriye ilk başta dikkat dağınıklığı ve hiçbir şeye odaklanamama şikayetleriyle gitmiştim. Önce folik asit tedavisine başladık ama şikayetlerim hiç azalmamıştı. Psikiyatristim biraz daha derine inince depresyonum olduğunu ve tedaviye başlayacağını söyledi, prozacin yanında ritalin verdi. Sadece vize-final haftaları gibi önemli günlerde iç her gün içme diye de uyardı. O gün bu gündür haricen ritalin kullanıyorum ki hemşirelik öğrencisi olduğum için çok yoğun bir programım var ve ritalinden önce notlarım gerçekten çok düşüktü. Herhangi bir bağımlılığını da yaşamadım şu ana kadar çünkü geçtiğimiz bir yılda sadece 1 kutu bitirmişimdir ki her psikiyatristim o kutunun üstüne beş kutu daha ritalin yazmıştır. Benim için allahın bir lütfu kendisi. Keşke ygs-lys döneminde alsaydım diye de hala pişmanlık yaşıyorum.

    Yanıtla
  • 22 Ocak 2019 tarihinde, saat 19:05
    Permalink

    Doçent bi doktor yazdı bu ilacı fakat bağımlılık yapmadığını söyledi 10 mg yazdı bu makalede neden bağımlılık yapıyor ?

    Yanıtla
    • 23 Ocak 2019 tarihinde, saat 00:15
      Permalink

      Uyarıcı ilaçların sağlık sorunu olmayan insanlarda bağımlılık yapma riski vardır. Kahve bile bağımlılık yapabilir. Doktorunuz sizin sağlık durumunuza göre bağımlılık yapmayacağına karar vermiştir. Burada tecrübe de önemli. Muhtemelen sizin durumunuza benzer hastalarda bağımlılık yapmadığı için öyle demiştir.

      Yanıtla
  • 26 Şubat 2019 tarihinde, saat 13:36
    Permalink

    ben bu ilacı 15 senedir kullanıyorum üniversiteyi 3.lükle bitirmemin en büyük yardımcısıdır günde 12 saat çalıştığım oluyor ama günde 6 tane içiyorum yani yasal sınırın en üstünde. ama gel gelelim artık bu ilaçsız kitap bile okuyamaz oldum.

    Yanıtla
  • 4 Mart 2019 tarihinde, saat 16:06
    Permalink

    Bu tür ilaçlar doktor kontrolünde ve gerekli görüldüğü için kullanıldığından bir kaç yan etkisinin dışında bir zararının olmadığını düşünüyorum. Bu ilaçların kullanımına ihtiyaç duyulan çocukların eğitimlerine yönelik okullar ve öğretmenlerin olması gerekir ki ilaca gereksinim duyulmasın. Normal okullarda ve normal öğrencilerin arasında hiper aktif çocukları nasıl kontrol edipte iyi bir eğitim almalarını sağlayacaksınız. Aksi takdirde çocuğun tüm geleceği riske girer. İlerki yıllarda toplum için de sorun oluşturur.

    Yanıtla

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.