Travmatik Beyin Hasarı

Travmatik Beyin Hasarı

Travmatik beyin hasarı (TBH) başın aşırı bir şekilde mekanik zorlanmasına veya delici yaralanmasına bağlı olarak beynin dejeneratif olmayan, doğuştan olmayan yaralanmasıdır. Bilişsel, fiziksel, duygusal ve davranışsal işlevlerin kalıcı veya geçici bozulmasına yol açabilir ve bilinç halinin azalması veya değişmesi ile birlikte olabilir. Travmatik beyin hasarı dünyada önde gelen ölüm veya sakatlık nedenlerinden biridir. Amerika Birleşik Devletleri Hastalık ve Kontrol Merkezine göre ABD’de her yıl en az 1,5 milyon kişi travmatik beyin hasarı geçirmektedir.

TBH, dört yaşın altındaki çocuklarda, 15-19 yaşındaki ergenlerde ve 65 yaşın üstündeki yetişkinlerde daha yaygındır. Bütün yaş gruplarında TBH oluşum sıklığı erkeklerde kadınlardakinin iki katıdır. Vakaların yaklaşık %75’inde TBH’nin ılımlı olduğu düşünülür ve beyin sarsıntısı şeklinde ortaya çıkar. Tedavi edilen şiddetli TBH’li yetişkinlerde ölüm oranı %30 civarındadır. Hastaların yaklaşık %50’si tedavi ile işlevlerinin hepsini değilse de çoğunu geri kazanır. TBH’nin önde gelen nedenleri düşmeler, motorlu araç yaralanmaları, bir cisimle dövülme ve tecavüzdür. Bazı vakalarda gerçek yaralanmadan uzak alanlarda da işlev bozukluğu başlar. Bu sürece diasiziş adı verilir.

TBH sıklıkla birincil ve ikincil aşamalara ayrılır. Primer hasara, mekanik kuvvet (örneğin kafatası kırıkları) veya başın kayma, gerilme veya sıkma gerginliğine yol açan başın kısıtlanmamış hareketine bağlı ivmelenme neden olur. Bu yaralanmalar beyin kanamasına ve difüz aksonal hasara neden olabilir. Sekonder hasar sıklıkla gecikmiş bir cevaptır ve beyin kan akımında hücre ölümüne yol açabilen azalmaya bağlı olabilir.

Glasgow Koma Ölçeği TBH’nin şiddetini tarif etmek için kullanılan en yaygın sistemdir ve yaralanma sonrasında bilinç düzeyini ve nörolojik işlevleri belirlemek için motor cevapları, konuşma cevaplarını ve göz açıp kapamayı değerlendirir. Ilımlı TBH belirtileri baş ağrısı, baş dönmesi, bulanık görme, kulaklarda çınlama, ağızda kötü tat, yorgunluk, uyku bozuklukları, duygu durum değişiklikleri ve bellek, odaklanma veya düşünme problemlerini içerir. Orta derecede veya şiddetli TBH’li kişiler bu belirtileri ve ek olarak bulantı veya kusma, nöbetler, uyandırılamama, sabit veya geniş gözbebeği, konuşma bozukluğu belirtileri gösterir. Çoğu cidd TBH vakasında etkilenen kişi kalıcı bitkisel hayata girebilir.

Travmatik Beyin Hasarı Tedavisi

Beyin görüntüleme teknolojilerindeki ilerlemeler tıbbi personelin beyin hasarına tanı koyma ve genişliğini değerlendirme yeteneğini artırmıştır. Beyin hasarını geri döndürmek için yapılabilecek çok az şey bulunduğu için tedavi başlangıçta hastayı stabilize etme ve daha ileri hasarı önlemeye çalışmaya yöneliktir. Bunu fiziksel meşguliyet ve konuşma/dil terapilerini içeren rehabilitasyon takip eder. Beyin işlevlerinin iyileşmesi farklı etkenlere bağlı olabilir. Baskılanan ancak hasara uğramayan beyin alanları işlevlerini tekrar kazanabilir, aksonal filizlenme ve fazlalık hasara bağlı olarak kaybolmuş işlevleri beynin diğer alanlarının üstlenmesine ve bozuklukları telafi edecek yeni stratejileri öğrenerek davranışları yerine koymaya izin verir.

Hazırlayan: Çağlayan Taybaş


Çağlayan Taybaş

Özgeçmişimle ilgili çok geri dönüş aldığım için burayı daha samimi havada yazıyorum. (İnsanlar burayı okuyormuş) Türkiye'nin tarım şehirlerinden Karacabey/Bursa'da dünyaya geldim. İlköğretim ve liseyi orada okudum. Bir ara Bursa Erkek Lisesi maceram da var. Üniversitede İzmir Yüksek Teknoloji, Moleküler Biyoloji ve Genetik bölümünü kazandım. Hayatımdaki en kritik viraj sanırım buydu. Şu an Roche'a bağlı olarak Koç Üniversitesi ve Cerrahpaşa hastanelerinde klinik araştırma koordinatörüyüm. Ayrıca İstanbul Üniversitesi'nde ekonomi (açık öğretim) okuyorum. Lisans hayatım boyunca İYTE, Sabancı Üniversitesi ve Dresden Teknoloji Enstitüsü'nün seçkin laboratuvarlarında çok değerli hocalarla çalıştım. Katıldığım kongrelerde 6 poster sunumu, 1 sözlü sunum yapıp ve lisansın son yılında "Gündelik Hayata Sinirbilimsel Yaklaşımlar" adlı kitabımı yayınladım. Sadece PCR, SDS-Page bilmenin pek faydası olmayacağını erken farkettiğimden kendimi farklı alanlarda geliştirdim. Programlama konusunda özel ders aldım, staj yaptım. Bilim yazarlığına giriştim. Photoshop, web tasarımı öğrendim. 2.5 sene ney eğitimi aldım. Okulda satranç kulübüne üye oldum. Piyon düz gider/çapraz yer ile başladık, çok yol katettik. Satranç hayata bakışımı değiştirdi. Almanca, Japonca öğrenmeye çalıştım. Almancayı hâlâ öğrenmeye çalışıyorum. Hepsi çok işime yaradı. Mezun olduktan sonra askere gitmeden önce sinirbilim.org'u kurdum. Şu an iş hayatım çok yoğun olduğu için eskisi gibi yazamıyorum. Yine iyi idare ettiğimizi düşünüyorum. Bana herhangi bir soru sormak isteyen varsa c.taybas@gmail.com'a mail atabilirler.