Virüs DNA’sı Zekamızı ve Davranışlarımızı Etkiliyor

Virüs DNA'sı Zekamızı ve Davranışlarımızı Etkiliyor

İnsan DNA’sında bulunan fosil virüs DNA’larının beyin ve vücuttaki yeni işlevleri açığa çıkıyor. Milyonlarca yıl önce atalarımızı enfekte eden virüsler DNA’larını insan DNA’sının içine yerleştirmişlerdi. Şimdiye kadar bu DNA’ların hiçbir işe yaramadığı sanılıyordu ve bu yüzden çöp anlamına gelen ‘junk’ DNA olarak adlandırılıyordu. Lund Üniversitesi’nde yapılan araştırmalar bu virüs DNA’larının beyinde karmaşık nöral ağların oluşmasında rol oynadığına işaret ediyor.

Evrimsel süreçte virüslerden gelen genetik materyal insan DNA’sının 5%’sini oluşturuyor. Şempanzelerle aramızda yaklaşık 1% oranında DNA farkı göz önüne alınırsa 5%’in ne kadar önemli bir parçayı temsil ettiği daha iyi anlaşılabilir. Sadece evrimin bir yan etkisi olarak görülen bu genetik materyal epigenetik mekanizmalar yardımıyla beyinde çok önemli roller üstleniyor.

Virüs DNA’sı Bizim Genlerimizi Etkiliyor

Virüs DNA’larının beyindeki önemi protein üretmelerinden ziyade insanın kendi DNA’sından protein üretilip üretilmeyeceğini etkilemelerinden geliyor, bir diğer hangi genlerin (ne zaman) etkin olacağını belirliyorlar. Virüslerin özellikle nöronlarda bu kadar etkili olmaları büyük ihtimalle bu hücrelerin kanser olmamalarından geliyor. Nöronlar kendi başlarına bölünme yeteneği olmadığından bu hücreler kansere karşı doğal bir savunma sistemine sahipler.

İnsan ve fare embriyo oluşumunun ilk aşamalarında virüs DNA’sı TRIM28 adlı bir protein tarafından susturulur. Bu susturma işlemi embriyonun ilerleyen gelişim aşamalarında farklı proteinler tarafından devam ettirilir. Fare fibroblast hücrelerinde (bir çeşit kan hücresi) yapılan araştırmalarda ise TRIM28 proteinin virüs DNA’sı üzerinde herhangi bir etkisi olmadığı görülmüştür. Bu sonuç da gösteriyor ki virüs DNA’ları sadece beyin hücreleri üzerinde etkili olan belirli bir mekanizmaya sahipler. Bu genetik materyalin tam olarak çözümlenmesi de insan beyninin neden bu kadar özel olduğunu anlamamızda bize yardım edebilir.

Virüsler Çöp Değil, Etkin Görev Alıyor

Karmaşık düşünce, dikkat gibi işlevlerden sorumlu ön beyin nöronlarında TRIM28’in inhibe edilmesi farelerde çeşitli davranış değişikliklerine neden oluyor. Uzun vadede ise bu proteinin eksikliği ölümcül olabiliyor. Yapılan çalışmalar virüs DNA’larının sanılanın aksine çöp DNA olmaktan öte zekâmızı ve davranışlarımızı etkileyen nöral ağları etkilediğini gösteriyor.

Nöral kök hücrelerinde yapılan araştırmalar bu hücrelerin virüs DNA’sının faaliyetini kontrol edecek özel bir moleküler mekanizma kullandıklarını ortaya çıkardı. Elde edilen bulgular nöronların en temel işlevlerini nasıl yaptığı konusunda bize ışık tutabilirler. Aynı zamanda bu sonuçların beyin hücreleriyle ilgili hastalıklarda da bilim insanlarına yardımcı olabilir.

Hazırlayan: Çağlayan Taybaş

Kaynaklar
  1. Liana Fasching, Adamandia Kapopoulou et al. 2015. TRIM28 Represses Transcription of Endogenous Retroviruses in Neural Progenitor Cells. Cell Reports; 10(1):20-8. doi: 10.1016/j.celrep.2014.12.004.
  2. http://www.lunduniversity.lu.se/article/do-viruses-make-us-smarter
Yazıyı beğendiyseniz 5 yıldız verebilir misiniz?

Çağlayan Taybaş

İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü, Moleküler Biyoloji ve Genetik mezunuyum. Şu an Johnson & Johnson'a bağlı olarak Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları hastanesinde klinik araştırma koordinatörü olarak çalışıyorum. Ayrıca İstanbul Üniversitesi'nde ekonomi (açık öğretim) okuyorum. Lisans hayatım boyunca laboratuvarın yanında bilim yazarlığı, programlama, ney ve satranç ile uğraştım. Mezun olduktan sonra askere gitmeden önce sinirbilim.org'u kurdum. Şu an iş hayatım çok yoğun olduğu için eskisi gibi yazamıyorum. Yine iyi idare ettiğimizi düşünüyorum. Bana herhangi bir soru sormak isteyen varsa c.taybas@gmail.com'a mail atabilirler.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.