Yemek Alışkanlıkları Uyku Düzenini Kontrol Ediyor Olabilir

Yemek Alışkanlıkları Uyku Düzenini Kontrol Ediyor Olabilir

Başta jetlag sorunuyla sürekli iç içe yaşayan pilot ve hosteslerden vardiyalı olarak çalışan işçilere kadar çok sayıda insanın sevineceği bir haber Japonya’dan geldi. “Cell Reports” dergisinde yayınladıkları araştırmalarında Japon bilim insanları yemek alışkanlıklarının uyku düzeni ve biyolojik saat üzerindeki etkisine açıklık getirdi.

Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre fizyolojik ve çevresel zaman ritimleri arasındaki uzun süreli düzensizlikler hem vücut performansını olumsuz etkiliyor hem de şeker hastalığı, kalp-damar hastalıkları ve uyku bozuklukları gibi çeşitli rahatsızlıklara davetiye çıkarıyor. Çoğu kişinin ayak uydurmakta zorluk yaşadığı sirkadyen ritimleri sağlığımız açısından büyük bir öneme sahip.

Yemek Alışkanlıkları Biyolojik Saati Etkiliyor

Sirkadyen ritimlerinin bir diğer deyişle vücut ve beynin biyolojik saatinin incelendiği bilim dalına kronobiyoloji adı verilir. Yaşı ne olursa olsun her bireyin vücudunda merkezi bir iç saati ve küçük yardımcı saatleri vardır. Yakın zamana kadar elimizde bulunan kısıtlı bilgiye baktığımızda vücudun kronobiyolojik yapısının DNA tarafından yönetildiği görüyoruz. Ancak bugün mekanizma çok daha fazla açıklığa kavuşturulmuş olup, hipotalamustaki hormonal ve nöral bağlantıların uyku ve yiyecek tüketimi arasındaki ilişkiyi düzenleyerek sirkadyen ritminde söz sahibi olduğunu biliyoruz.

Uykuyu ve uyanıklığı kontrol eden iç saatlerimiz hipotalamusun gün içindeki faaliyetlerine bakarak izlenebilir. Hipotalamusun buradaki görevi içindeki oreksin nörotransmiterinin midedeki ghrellin hormonuyla etkileşime girmesinden kaynaklanıyor. Ghrellin beyne gidip uyku ve iştahla ilgili oreksin salgılayan nöronları uyararak yemek yememizi arttırmamız gerektiği sinyalini veriyor. Tabiki ghrellin açlık durumlarında salgılanan bir hormon.

Oreksin Düzenleyicileri

Oreksin düzenleyicileri obezite, bağımlılık ve buna bağlı uyku bozukluklarının tedavisinde potansiyel tedaviler sağlayabilecek bir unsur. Hipotalamus beyinde optik sinirlerin beyne bağlandığı yerde bulunduğundan günlük gözümüzden giren ışık miktarından en çok etkilenen beyin bölgelerinden bir tanesi.

Beyinde optik sinirlerin hemen üstünde sirkadyen ritimlerinden sorumlu müdürümüz suprakiazmatik çekirdek (SCN) yer alıyor. SCN gözden gelen ışıkla uyarılır uyarılmaz sinyaller optik sinirler vasıtasıyla ilgili beyin bölgelerine ulaşıyor ve hormonal/nöral çeşitli düzenlemelerle vücudumuz ve beynimiz çevreye tekrar uyum sağlamaya çalışıyor.

İnsülin ve Biyolojik Saat

Sirkadyen ritmi ile ışık arasındaki ilişki açık bir şekilde bilinmesine rağmen yiyecekle olan etkileşimi çok az bilinmektedir. Fareler üstünde yapılan araştırmalarda, araştırmacılar farelerdeki insülin seviyesini sürekli inceleyerek kandaki şeker miktarını uygun bir şekilde ayarladılar. Yapılan testler sonucunda insülin hormonunun sirkadyen ritmini düzenlemede çok önemli olduğunu ve biyolojik saatin temel bileşenlerinden biri olduğunu keşfettiler. İnsülinin görevi büyük ihtimalle mideyle yemek saati arasında bir zaman uyumu kurmak. Aslında bu çoğumuzun hayatında yaşadığı bir durum. Her gün öğle yemeğine 12’de giden biri kahvaltıyı kaçta yaparsa yapsın saat 12’de acıkmaya başlar.

Uykusuzluk Fazla Yemek Yemeyi Tetikliyor

Araştırmanın ilerleyen kısımlarında açlık, kilo alımı ve uykusuzluk arasında da bir bağlantı bulundu. Elde edilen verilere göre uykusuzluk çeken biri gün içinde uykusunu tam aldığı güne oranla 500 kalori fazla alıyor. 500 kalori yaklaşık bir öğün yemeğe karşılık geliyor ve bu da ciddi bir miktar.

Uyku ve yiyecekler arasındaki etkileşim düşündüğümüzden daha karmaşık ancak bazı sonuçlara ulaşsak bile tam mekanizmayı bilmiyoruz. İnsülin hücrelere nüfuz edemediği tip 2 şeker hastalığı olan bireylerde biyolojik saat tam olarak doğru çalışmayabilir. Bu sonuçların ışığında şunu söyleyebiliriz ki jet lag gibi koşullarda akşam yemeklerimizi insülin arttırıcı besinlerle zenginleştirmeli, kahvaltılarda ise tam tersini uygulamalıyız.

Hazırlayan: Çağlayan Taybaş

Kaynaklar

  1. http://www.medicaldaily.com/your-diet-may-control-your-sleep-cycle-food-habits-may-have-power-change-your-bodys-internal-clock
  2. Miho Sato, Mariko Murakami, Koichi Node, Ritsuko Matsumura, Makoto Akashi. (2014). The Role of the Endocrine System in Feeding-Induced Tissue-Specific Circadian Entrainment. Cell Reports. DOI:http://dx.doi.org/10.1016/j.celrep.2014.06.015

Çağlayan Taybaş

İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü, Moleküler Biyoloji ve Genetik mezunuyum. Şu an Johnson & Johnson'a bağlı olarak Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları hastanesinde klinik araştırma koordinatörü olarak çalışıyorum. Ayrıca İstanbul Üniversitesi'nde ekonomi (açık öğretim) okuyorum. Lisans hayatım boyunca laboratuvarın yanında bilim yazarlığı, programlama, ney ve satranç ile uğraştım. Mezun olduktan sonra askere gitmeden önce sinirbilim.org'u kurdum. Şu an iş hayatım çok yoğun olduğu için eskisi gibi yazamıyorum. Yine iyi idare ettiğimizi düşünüyorum. Bana herhangi bir soru sormak isteyen varsa c.taybas@gmail.com'a mail atabilirler.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.