Zolpidem Nedir, Hangi Hastalıklarda Kullanılır?

Günümüzde teknolojinin gelişmesiyle, şehir nüfuslarının artmasına paralel olarak insanlar çevrelerinden çok fazla uyaran almaya başladı ve bu durum olumlu veya olumsuz olsun biyolojik ve psikolojik olarak insanlarda da bir takım değişimler meydana getirdi. Farklı sosyal mecralarda fit bir vücut gördüğümüzde daha az yemeye, projeyi sabah patronumuza yetiştirebilmek için kupalarca kahveler içmeye başladık. Bildiğiniz üzere kahve çalışan insanlar için kutsal bir su gibidir. Saatlerce gözlerinin, zihnin açık olmasını ve daha iyi bir performans sağlayabilmek adına uzun sürelerce çalışmak isteyen bir kişi doğrudan mutfağına gidecek ve kendi zevkine göre bir bardak kahve alacaktır. Gece uykusunu almadığınız, melatonin salınımına izin vermediğiniz bir günün ertesinde uykusuz bir şekilde herhangi bir seminerde konuşma yapma, proje sunma veya bir sınavda başarılı olma ihtimaliniz pek yok gibidir. Uyku ve öğrenme arasında çok belirgin bir ilişki olduğu bugün araştırmalarca desteklenmektedir.

Yukarıda da bahsettiğim üzere çevremizden çok çeşitli uyaranlar alıyor olmak, sürekli ilaç kullanımı, psikolojik rahatsızlıklar gibi birçok nedene bağlı olarak gelişebilen uyku bozuklukları ortaya çıkabilir. Bu uyku bozukluklarından biri “insomnia”dır. Kişinin uykuya girmesine engel olup, uyuyamamasına yol açan bir uyku hastalığıdır. Uyuyamıyor olmak bilişsel işlevlerde düşüşlere neden olurken kişiyi huzursuz/gergin hissettirebilir, halsiz bir duruma getirebilir. Uykusuzluğunuzun kronikleşmeye başladığını hissettiğiniz an tıbbi yardım almak isteyebilirsiniz. Böyle durumlarda sık reçete edilen bir ilaç vardır: Zolpidem

Zolpidem Nedir?

Ambien olarak da bilinen Zolpidem uykusuzluk tedavisinde kullanılan bir benzodiazepin reseptör agonistidir ve GABA reseptörlerine bağlanır. Vücuda girdikten sonra 3 saat içinde etkisini gösterir. Başlangıçta 1992’de FDA (Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi) tarafından onaylanan hipnotik bir ilaçtır. ABD’de en çok reçete edilen hipnotiklerdendir. Sedatif hipnotik ilaçlar grubuna dâhil olup, GABA reseptörlerine bağlanır ve beynin işlevini/aktivitesini azaltarak bireyin uykuya başlamakta zorluk çekmesine ve uyandıktan kısa bir süre sonra yeniden uykuya geri dönmesine yardımcı olmak için kullanılan yatıştırıcı bir ilaçtır. Anında etkisini gösterebilen türleri olup, genişletilmiş salım formları da mevcuttur. Her ilaç gibi zaman içinde vücuttan atılması gerekir. Zolpidem’in vücuttan atılması %55 böbreklerde, %35 dışkı ile olur. %10 ise diğer yollardan atılır.

Zolpidem’in Kullanım Amacı

Bu ilaç uykuya dalma süresini azaltır, uyku süresini arttırır ve uykusuzluk sorunu çeken hastalarda uyku sırasındaki uyanma sayısını azaltır. Uyku sorunları olan kişilerin beyinlerinde dengesiz olabilecek bir takım kimyasalları etkileyen Zolpidem’in insomnia hastası kişilerde kullanımı uygundur çünkü insomnia da genellikle beyinde kimyasal dengesizlikler olması muhtemeldir ve Zolpidem bu dengesizlikleri azaltmaya yardımcı olabilir.

Zolpidem’in oral tablet formu olabileceği gibi; oral sprey, dilaltı tablet, genişletilmiş/uzatılmış salınımlı tablet formları da bulunmaktadır. Dilaltı tablet formülasyonu hasta gece yarısı uyandığında ve uykuya dalmakta güçlük çektiğinde alınabilir. Doktorunuz hangi zolpidem formunun sizin için en iyi olduğu belirleyecektir.

Zolpidem Nasıl Kullanılır?

Öncelikle hasta kendisine Zolpidem öneren doktora tüm ilaç kullanımlarını açıklamalıdır. İlacın diğer ilaçlarla kullanımı etkiyi kötüleştirebilir. Zolpidem’i tam olarak doktorunuz tarafından reçete edildiği gibi almalısınız. İlacı asla daha yüksek dozlarda veya reçetelenenden daha uzun sürelerde kullanmayın aksi takdirde bağımlılık yapabilir hatta ölümcül sonuçlara kadar gidebilir.  Zolpidem kısa süreli kullanım içindir. İlacı sürekli alma veya dozunu daha yüksek almak gibi dürtülerinizin olduğunu düşünüyorsanız bu durumu mutlaka hekiminize bildirmelisiniz.

Uykusuzluk belirtileri düzelmiyorsa veya 7 ila 10 gece kadar kullandıktan sonra olumsuz sonuçlar elde ediyorsanız size bu ilacı reçete eden doktorunuza danışmalısınız.

Zolpidem alışkanlık oluşturabilir. Yanlış kullanım, aşırı doz ölüme neden olabilir. Bu ilacı reçetesiz satmak veya sizinle aynı uykusuzluk problemleri yaşayan birine Zolpidem’i öneriyor olmak yasalara aykırıdır ve kişinin yaşama hakkını elinden almaya kadar gidebilir. Genellikle uzun süreli kullanımından sonra ilacı aniden kesmek değil de doktor kontrolünde bırakmanız önemlidir.

Tavsiye edilen Zolpidem dozları erkek ve kadınlarda aynı olmayıp, 18 yaşından küçük herhangi birinin kullanımı için onaylanmamıştır. Zolpidem’i yatmadan hemen önce almak önemlidir. Etkisini on dakika gibi kısa bir sürede gösterdiği için vakit geçirmeden 7-8 saat uyumak gereklidir. Bu sebepten ötürü uyanık olmanızı gerektiren herhangi bir şey (örneğin araba sürmeyin, pilotsanız uçağı kullanmayın) yapmadan önce en az 4 saat veya tamamen uyandığınızı hissedene kadar bekleyin.

Zolpidem’in bir dozunu gün içerisinde almayı unutursam ne olur?

Zolpidem gerektiğinde sadece yatmadan alındığından (günde 1 doz) bir dozu kaçırmanız olası değildir.

Zolpidem’in Yan Etkileri

Her türlü ilacın yan etkileri olmakla beraber birçok birey için uyku bozukluklarında etkili olan Zolpidem kişide önemli yan etkiler gösterebilir. Yan etkileri arasında görsel, işitsel halüsinasyonlar, anormal düşünceler, otokontrolün azalması ve asabiyet/öfke yer alabilir.

Zolpidem’in yaygın olarak bildirilen yan etkileri baş dönmesi, uyuşukluk şeklindedir. Diğer yan etkileri arasında kas ağrısı, halüsinasyonlar, anksiyete, ve bulantı olabilir. Gün içinde veya yatmadan önce alkol aldıysanız zolpidem almamalısınız. Zolpidem ciddi alerjik reaksiyonlara neden olabilir; nefes almada zorluk, yüzün, dilin, boğazınızın şişmesi gibi durumlarda ilacı bırakın ve tıbbi yardım alın. Zolpidem’in merkezi sinir sistemine, sindirim sistemi ve bağışıklık sistemine yan etkisi olabileceği gibi psikiyatrik yan etkileri de bulunabilir.

Zolpidem’in psikiyatrik yan etkileri

Yaygın görülen yan etkileri (%1 ila %10 arası);

  • Anormal rüyalar,
  • Ajitasyon,
  • Anksiyete, stres
  • İlgisizlik,
  • Tıkınırcasına yeme,
  • Duyarsızlaşma, depresif ruh hali,
  • Duygudurum dalgalanmaları, sinirlilik,
  • Psikomotor gerilik, huzursuzluk

Yaygın olmayan yan etkileri (%01 ila 1)

  • Saldırganlık,
  • Hipnogojik halüsinasyon
  • Somnambulizm (uyurgezerlik) (uykuda oturma, yürüme ve benzeri davranışlar)

Nadir görülen yan etkiler (%0,01 ila %0,1)

  • Agresif reaksiyon,
  • İntihar girişimi,
  • Libido azalması,
  • Sanrı, histeri, manik reaksiyon, nevroz

Çok nadir görülen yan etkiler (%0,01’den az);

  • Bağımlılık
  • Yoksunluk etkileri

Görüldüğü üzere ilacı reçete edilen dozajlarında kullanma bağımlılık veya yoksun etkilerini en aza indirirken yanlış ve fazla miktarda kullanımı bağımlılığa, çeşitli reaksiyonlara yol açabileceği gibi yaşamsal fonksiyonları bitirici, tahrip edici sonuca sebep olabilir. Kimlik karmaşası, yer ve zaman konusunda karışıklık, üzgün veya boş hissetmek, kendinden veya bedenden kopma hissi gibi belirtilerin ortaya çıkması halinde derhal doktorunuza danışmanızda fayda var.

Ek bilgi olarak Avrupa ülkelerinde ilaç piyasaya sürüldükten sonra sıklıkla görülen yan etkiler arasında artan uykusuzluk, olumsuz davranışsal etkiler, algısal bozukluklar, öfke gibi sorunlar rapor edilmiştir. Elbette tüm bu yan etkiler meydana gelmese de ortaya çıkmaları halinde tıbbi yardıma ihtiyacınız olabilir.

Zolpidem ve Uyurgezerlik

Zolpidem’in olumsuz etkileri arasında kullanıcının tam olarak uyanık değilken cinsel ilişkiye girmesi, araba kullanması, yemek hazırlaması gibi kompleks davranışlar göstermesi söz konusu olabilir. Bu durumun sebebi ilacın kısa bir sürede etki göstermeye başlamasıdır. O sebepledir ki zolpidemi alıp uyumaya geçiyor olmak en sağlıklısıdır.

Uyurgezerlik elbette bu davranışların entegre bir parçasıdır ve kişi uyardıktan sonra uyurgezerliğini veya diğer eylemlerini hatırlayamaz. Böylece kendileri ve çevreleri için tehlike arz edebilirler. Alkol veya MSS’yi etkileyen diğer ilaçlar uyurgezerlik veya diğer yan etkilerin olasılığını arttırabilir. O yüzden hekiminize tıbbi öykünüzü anlatmanız, ilacı aldığınız dönemde alkol tüketmemeniz sizin yararınıza olacaktır.

Zolpidem, Gebelik ve Emzirme

Her ilaçta olduğu gibi hamilelik döneminde ekseriyetle dışarıdan aldığınız gıdalara, kullandığınız ilaçlara dikkat etmelisiniz; hem bir anne olarak sizin hem de bebeğinizin sağlığı açısından. Zolpidem gibi hipnotik gruba dahil bir ilacın hamileler tarafından kullanılması halinde gebeliğin özellikle son 3 ayında kullanıldığında yenidoğan solunum sorunları vakaları bildirilmiştir.

Amerikalı doktorlar bu ilacın sadece alternatifi olmadığında ve fayda riske ağır bastığında hamilelik sırasında kullanılmasını önerebileceğini söylemektedir. Zolpidem’i gebeliğin geç dönemlerinde/son aylarında alan annelerin bebeklerinde hipotermi (vücut sıcaklığının normalin altına düşmesi), hipotoni (bebeklerde kasların gevşemesine neden olan doğumsal bir hastalık/gevşek bebek sendromu olarak da bilinir), solunum sorunları, beslenme güçlüğü gibi problemler ortaya çıkabilir.

Zolpidem ve emzirme arasındaki bağlantının yukarıda anlatmış olduğum hamilelere verdiği zararlardan olumsuz olabileceğini öngörebilirsiniz. Tek bir soruyla emzirme ve Zolpidem aralarındaki ilişkinin olumsuz olabileceğini size aşağıdaki bu soruyla gösterebilirim.  

Zolpidem Anne Sütüne Geçer mi? EVET.

Hayvanlarda yapılan araştırmalarda emzirme döneminde Zolpidem’in yavrunun büyümesini engellediği ve hayatta kalmasını azalttığı gözlemlenmiştir. İlacın anneye önemi dikkate alınarak ya emzirmeyi bırakma veya ilacı bırakma kararını ancak doktor vermelidir.

Kısacası Zolpidem’in hamilelere ve emzirme döneminde olan annelere kullanılması önerilmez. Tüm bu yan etkilerinin yanı sıra uykusuzluk tedavisi için önemli olan Zolpidem’i tekrar etmek gerekirse doktorunuzun size reçete ettiği dozajlarda, düzenli ve uygun bir şekilde alıyor olmanız halinde uykusuzluk probleminiz herhangi bir yan etki göstermeden ortadan kalkabilir. İşte o zaman fayda riske sizin sayenizde ağır basmış demektir.

Sağlıklı, huzurlu, kesintisiz uykular geçirdiğiniz günler dilerim.

Hazırlayan: Çağla Atmaca

Kaynaklar

https://www.drugs.com/zolpidem.html
https://www.medicines.org.uk/emc/product/3975/smpc

https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a693025.html

https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Zolpidem
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15651908

Çağla Atmaca

İstanbul’da psikoloji lisans eğitimimi Adana Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi Erişkin ve Çocuk Psikiyatri ve Adli Psikiyatride stajımı yaparak 2019 yılı ile tamamlamış bulunmaktayım. Üniversite hayatımın ikinci senesinde nöropsikoloji, sinirbilim ve evrime merak sardım. Benim gibi meraklısı için boş zamanlarımda çeşitli sitelere merak edip araştırdığım, okuduğum, belgesellerden izlediğim ilginç bilgilerden oluşan makalelerimi gönderiyorum. Sinirbilim, nöropsikoloji ve evrimsel psikoloji ile ilgileniyorum.

One thought on “Zolpidem Nedir, Hangi Hastalıklarda Kullanılır?

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.